Λάβαμε και αναδημοσιεύουμε από την ομάδα Φίλων Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας (ΦΙΜΠΟΔ) με έδρα τη Λέσβο.
ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΑΤΟ ΣΥΝΤΟΠΙΤΗ ΜΑΣ, ΑΣΗΜΑΚΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟ
Αναρτήθηκε στην Ομάδα ΦΙΜΠΟΔ στο facebook, την 1η Σεπτέμβρη 2026, ημέρα που μας άφησε χρόνους το 1984.
ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ( 1903 --- 1 Σεπτεμβρίου 1984 )
Ο ξεχωριστός συντοπίτης μας Ασημάκης Πανσέληνος ήταν λογοτέχνης, δοκιμιογράφος, πεζογράφος, ποιητής, κριτικός, δημοσιογράφος, αντιστασιακός ,κοινωνικός αγωνιστής, ένας από τους κορυφαίους διανοητές της γενιάς του ’30.
Γιος του εμπόρου υφασμάτων Ιωακείμ και της Μυρτώς το γένος Βελισαρίου, γεννήθηκε στη Μυτιλήνη, όπου πέρασε τα παιδικά και γυμνασιακά του χρόνια. Σπούδασε στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε το 1929 και εργάστηκε ως δικηγόρος. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του προσκάλεσε στη Μυτιλήνη, από κοινού με τον Βασίλη Αρχοντίδη, τον Γιάννη Ψυχάρη, γεγονός που χαιρετήθηκε από τους κατοίκους του νησιού ως πρωτοποριακή πνευματική κίνηση.
«Ως δικηγόρος της Εργατικής Βοήθειας έτρεχε στη δεκαετία του ’30 κάθε μέρα στα δικαστήρια για να υπερασπιστεί απεργούς εργάτες, που τους πιάνανε κατοσταριές-κατοσταριές όπως έλεγε και τους καθίζανε στο σκαμνί, βάζοντας τους συνήθως ποινές δυο χρόνια φυλακή και δυο εξορία. Μετά τη φυλακή, εκτίανε την εξορία στα ξερονήσια, από τα οποία πολλοί δε γυρίζανε».(Κατιούσα).
Έγραψε καυστικά ποιήματα για την κοινωνική υποκρισία και την αστική δικαιοσύνη, όπως το «Τριμελές Πλημμελειοδικείον», την «Αγία Οικογένεια», το «Χριστιανικό» και άλλα. Στη δικτατορία του Μεταξά τον συνέλαβαν για την αντιφασιστική του δράση (μαζί με τους Ν.Καρβούνη, Κ.Βάρναλη και Γ.Κορδάτο). Στην διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του εμφυλίου εντάχτηκε στην Αντίσταση μέσα από τις οργανώσεις του ΕΑΜ και κλείστηκε από τους Ιταλούς και τους Άγγλους στις φυλακές Αβέρωφ και στο Χασάνι αντίστοιχα, από όπου κατάφερε να δραπετεύσει. Μόλις πέντε μήνες από το τέλος του Εμφυλίου σε κλίμα τρομοκρατίας, εκλέχτηκε βουλευτής Λέσβου (1950-1951) με την «Δημοκρατική Παράταξη», συνδυασμό της Αριστεράς που στήριξαν το εκτός νόμου ΚΚΕ, το ΣΚΕΛΔ του Αλέξανδρου Σβώλου και Αριστεροί Φιλελεύθεροι.
Ο συνδυασμός βγήκε πρώτος στο νομό Λέσβου με 22%, εκλέγοντας βουλευτές τον ίδιο και τον Θείελπι Λευκία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1921 με τη βράβευση ενός πεζογραφήματός του σε διαγωνισμό του περιοδικού «Μυτιληνιός» του Θεόδωρου Θεοδωρίδη (Ντόρος Ντορής), στο οποίο δημοσίευσε στη συνέχεια στίχους και πεζά, ενώ ακολούθησαν δημοσιεύσεις του, με διάφορα ψευδώνυμα, σε έντυπα όπως ο «Ελεύθερος Λόγος» (1921), η «Καμπάνα» (1923-1924), ο «Ταχυδρόμος» (1925), η «Λεσβιακή Μούσα» (1925-1927) και οι «Λεσβιακές Σελίδες» (1925).
Συνεργάστηκε επίσης με τους «Νέους Πρωτοπόρους» (από το 1931), τα «Νεοελληνικά Γράμματα» (μετά το 1936), τη «Μάχη» (από το 1945 των Σβώλου-Τσιριμώκου) την «Πολιτική», τα «Ελεύθερα Γράμματα» (1945-1947) κ.α., όπου δημοσίευε λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα και κριτικά δοκίμια, ενώ το 1946 εξέδωσε την ποιητική συλλογή «Μέρες οργής». Στη δικτατορία συμμετείχε στον κύκλο του περιοδικού «Νεοελληνικά Γράμματα», που συσπείρωσε αντίπαλους της χούντας.
Γνωστός ωστόσο έγινε κυρίως μέσα από το αυτοβιογραφικό πεζογράφημα «Τότε που ζούσαμε» (1974), στο οποίο παρουσιάζεται η κοινωνική και πολιτική κατάσταση στη Λέσβο, από τα τέλη του 19ου αιώνα ως το 1926 και στην Αθήνα, από από το 1930 ως την απελευθέρωση. Το πολυδιαβασμένο αυτό βιβλίο του, επανεκδόθηκε δεκάδες φορές, σε δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα από τις εκδόσεις Κέδρος και Μεταίχμιο. Στα ίδια πλαίσια κινήθηκε και πεζογράφημά του με τίτλο «Νερά και χώματα» και άλλα πολλά.
Έγραψε ποίηση, ταξιδιωτικά αφηγήματα, δοκίμια, αυτοβιογραφικά κείμενα. Αναφέρουμε ενδεικτικά τις δύο ποιητικές συλλογές του «Ταξίδια με πολλούς ανέμους» και το «Καφενείο του άλλου δρόμου» τα ταξιδιωτικά του «Στη Μόσχα με τα νιάτα του κόσμου» και «Η Κίνα η δική μου» το δοκίμιό του «Η παράξενη φιλία μας με το Γ. Θεοτοκά», το αυτοσατυρικό κείμενο «Συνέντευξη με τον εαυτό μου», κ.ά.
Ο Ασημάκης Πανσέληνος διέθετε ένα ιδιαιτέρως οξυμμένο κριτικό πνεύμα και μια ανατρεπτική σατιρική φλέβα, η οποία έδινε τον τόνο στη γραφή του. Υποστηρίζοντας με πάθος έναν καλύτερο κόσμο, συνέθεσε την τοιχογραφία του μεσοπολέμου και του μεταπολέμου, στο αυτοβιογραφικό κυρίως «Τότε που ζούσαμε», αλλά και στα «Νερά και χώματα» και άλλα πολλά.
Γιος του είναι ο βραβευμένος πεζογράφος Αλέξης Πανσέληνος.
*Πηγές : Κέδρος, Μεταίχμιο, Κατιούσα, Αλέξης Πανσέληνος, Αλέκος Ευαγγελινός.
