...αναδημοσίευση από το www.ertnews.gr...
Η πρώτη πορεία ειρήνης είχε γίνει στις 21 Απριλίου 1963, ήταν απαγορευμένη, αλλά ο βουλευτής Γρηγόρης Λαμπράκης, μπόρεσε και έσπασε την απαγόρευση. Από τη μία η αποφράδα επέτειος του πραξικοπήματος της 21-4-1967 τέσσερα χρόνια μετά, σίγουρα δεν βοήθησε τα επόμενα χρόνια να γίνονται αναφορές σε δύο μεγάλα γεγονότα την ίδια ημέρα, αλλά κυρίως η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, όταν του επιτέθηκαν στη Θεσσαλονίκη (22/5/1963 η επίθεση, 27/51963 έχασε τη μάχη με τη ζωή), οδήγησαν συνδυαστικά στο να πραγματοποιείται η μαραθώνια πορεία ειρήνης μέσα στο μήνα Μάιο.
Ας δούμε και τα δύο γεγονότα, ξεκινώντας από τη δολοφονία.
Βουλευτής, αθλητής υψηλών επιδόσεων, με πλούσια αγωνιστική δράση την περίοδο της γερμανικής κατοχής, γιατρός, πάντα στο πλευρό όσων είχαν ανάγκη, αλλά και σύμβολο μίας ολόκληρης εποχής, ο Γρηγόρης Λαμπράκης, δέχονταν το βράδυ της 22 Μαΐου του 1963, άνανδρη δολοφονική επίθεση από παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη.
Είχε εκλεγεί βουλευτής με την Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) τον Οκτώβριο του 1961. Με πλούσια δράση στο κίνημα ειρήνης, ήταν άλλωστε ιδρυτικό μέλος της ΕΕΔΥΕ (Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη και αντιπρόεδρός της), ήταν αυτός που στις 21 Απριλίου 1963 κατάφερε με λίγους συνοδοιπόρους του, να πραγματοποιήσει την απαγορευμένη από το καθεστώς, Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης και να γίνει σύμβολο.
Ακολούθησε η εκδήλωση της Θεσσαλονίκης, με θέμα την ειρήνη και τον πυρηνικό αφοπλισμό, έξω από την οποία είχε οργανωθεί αντισυγκέντρωση ακροδεξιών και παρακρατικών στοιχείων, παρά τις προηγούμενες διαμαρτυρίες με διαβήματα προς την αστυνομία, στελεχών της ΕΔΑ. Το ενδιαφέρον στοιχείων είναι ότι σημαντική δύναμη της χωροφυλακής και κορυφαία στελέχη της, όπως ο επιθεωρητής χωροφυλακής Βόρειας Ελλάδας υποστράτηγος Κωνσταντίνος Μήτσου, αλλά και ο διευθυντής αστυνομικών δυνάμεων Θεσσαλονίκης, συνταγματάρχης Ευθύμιος Καμούτσης, ήταν παρόντες στο χώρο, χωρίς να εμποδιστούν από τις αστυνομικές δυνάμεις οι παρακρατικοί.
Αξίζει να σημειωθεί ότι προπηλακισμούς και πετροβόλημα, υπέστη ο Γ. Λαμπράκης, επισκεπτόμενος τα γραφεία του ΔΣΚ (Δημοκρατικό Συνδικαλιστικό Κίνημα, η κίνηση που έφτιαξε τη μαγιά για τα 115 Συνεργαζόμενα Εργατικά Σωματεία, την πιο σημαντική εργατική κίνηση βάσης εκείνη την εποχή, που ξεπέρασε κατά πολύ των αρχικό αριθμό των 115).
Επίθεση δέχτηκε και ο βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ Γιώργος Τσαρουχάς, με αποτέλεσμα τη διακομιδή του στο νοσοκομείο, περιστατικό που δεν είχε πληροφορηθεί ο Λαμπράκης, που πραγματοποιούσε την ομιλία του.
Στο τέλος της είπε από μικροφώνου: “Προσοχή, προσοχή. Εδώ βουλευτής Λαμπράκης. Σαν εκπρόσωπος του Έθνους και του Λαού, καταγγέλλω ότι υπάρχει σχέδιο δολοφονίας μου και καλώ τον υπουργό Β. Ελλάδος, τον νομάρχη, τον εισαγγελέα, τον στρατηγό Χωροφυλακής Μήτσου, τον διευθυντή της Αστυνομίας και τον διοικητή Ασφαλείας να προστατέψουν τη συγκέντρωση και τη ζωή μου”.
Oι διαβεβαιώσεις των επικεφαλής των αστυνομικών δυνάμεων ότι οι παρακρατικοί είχαν αποσυρθεί, δεν ήταν αληθινές, αφού όταν άρζισε να διασχίζει το δρόμο ο Λαμπράκης και η συνοδεία του, ξεπετάχτηκε με ταχύτητα ένα τρίκυκλο και κάποιος από τους επιβαίνοντες σε αυτό, τον χτύπησε με λοστό στο κεφάλι, για να μεταφερθεί αιμόφυρτος στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ και βαρύτατα τραυματισμένος. Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 26ης Μαΐου, ο Γρηγόρης Λαμπράκης δεν κατάφερε να κερδίσει τη μάχη και απεβίωσε στα 51 του χρόνια (είχε γεννηθεί το 1912 στην Κερασίτσα Αρκαδίας).
Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μανώλης Χατζηαποστόλου, εκ των συνοδών του Λαμπράκη, πρόλαβε να πηδήξει στο τρίκυκλο και να συμπλακεί με το άτομο που κρατούσε το λοστό, να σταματήσει το τρίκυκλο, να βγει ο οδηγός του για να χτυπήσει με αστυνομικό γκλομπ τον Χατζηαποστόλου και μετά από υποδείξεις περαστικών, τροχονόμος που δεν γνώριζε τα όσα είχαν προηγηθεί, να συλλάβει τον οδηγό του τρικύκλου και έτσι η απόπειρα διαφυγής και συγκάλυψης της ενέργειας να ακυρωθεί.
Ακολούθως πολλά γράφτηκαν και ακούστηκαν για το πόσο οι ενέργειες ιατρικής υποστήριξής του Λαμπράκη, ειδικά το κρίσιμο πρώτο διάστημα, ήταν αυτές που αντιστοιχούσαν στην κατάστασή του.
Στις 28 Μαΐου έγινε στην Αθήνα η κηδεία του, την οποία παρακολούθησαν χιλιάδες λαού, ενώ ήδη βρίσκονταν σε εξέλιξη πολιτική κρίση, αφού παρά την επίσημη αστυνομική και κυβερνητική εκδοχή για τροχαίο ατύχημα, η κοινή γνώμη ήταν πεπεισμένη ότι ήταν δολοφονική ενέργεια, προσχεδιασμένη και οργανωμένη.
Από τις ανακρίσεις που έγιναν από τον τότε ανακριτή και μετέπειτα (1985) και Πρόεδρο της Δημοκρατίας Χρήστο Σαρτζετάκη, προέκυψε ότι η χωροφυλακή όχι μόνο ήξερε, αλλά οργάνωσε και «εθνικόφρονες πολίτες», ώστε να πάρουν μέρος στην αντισυγκέντρωση. Η προανακριτική διαδικασία μόνο ανέφελη δεν ήταν, καθώς εκφοβισμοί μαρτύρων και διαδικαστικά κόλπα, επιχείρησαν να την κάνουν μη αποδοτική. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες κρίθηκαν προφυλακιστέα κορυφαία στελέχη της αστυνομίας και της χωροφυλακής.
Τελικά για το φόνο καταδικάστηκαν για το φόνο οι Σπύρος Γκοτζαμάνης (οδηγός του τρικύκλου και γνωστός στον υπόκοσμο της Θεσσαλονίκης) και Μανώλης Εμμανουηλίδης (με καταδίκες για παιδεραστία, βιασμό, κλοπή, που ήταν και αυτός που κράταγε το λοστό) και για διατάραξη της κοινής ειρήνης καταδικάστηκε, ο γνωστός δοσίλογος της κατοχής Ξενοφώντας Γιοσμάς, που για το λόγο αυτό είχε το παρατσούκλι «Φον Γιοσμάς».
Κλείνοντας η συγκεκριμένη περίοδος με την ήττα των δημοκρατικών δυνάμεων από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 και την επταετή δικτατορία, οι δικηγόροι της Πολιτικής Αγωγής στη δίκη για τη δολοφονία του Λαμπράκη, εξορίστηκαν στη Γιάρο, ενώ ο Χρήστος Σαρτζετάκης φυλακίστηκε για μήνες, για να μην υπάρχει πιά καμία αμφιβολία για το ποια πολιτικά κέντρα είχαν ανάμιξη στη δολοφονία και έπαιρναν τώρα τη «ρεβάνς» τους.
Το όνομα όμως του Γρηγόρη Λαμπράκη συνεχίζει να είναι σημείο αναφοράς τόσα χρόνια μετά, ενώ όσους μέσα από τις σκοτεινές διαδρομές του υποκόσμου και του παρακράτους, αλλά και του κοινού ποινικού δικαίου, οργάνωσαν και εκτέλεσαν τη δολοφονία, ελάχιστοι τους θυμούνται και όταν γίνεται αυτό, είναι ως παραδείγματα προς αποφυγή για το “μαύρο” ρόλο τους.
Tί είχε προηγηθεί - Η απαγορευμένη πορεία λίγο καιρό πριν τη δολοφονία
Μπορεί η 21η Απριλίου να συνδέεται στις μνήμες των πολλών με το πραξικόπημα του 1967, αλλά λίγα χρόνια πριν, ίσως και σαν προάγγελος των εξελίξεων, για όσους με την ασφάλεια της χρονικής απόστασης κρίνουν τα γεγονότα, είχε εξελιχθεί ίσως η πιο σημαντική πορεία ειρήνης.
Τότε ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης, έσπασε την αστυνομοκρατία και πραγματοποίησε τη Μαραθώνια πορεία ειρήνης.
Αναδημοσιεύουμε από το εξαντλημένο βιβλίο «Εργατικές Ιστορίες – Συνεντεύξεις με πρωταγωνιστές του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα από το 1920 έως το 1967», Α' μέρος (εκδόσεις BUX, 1998, συγγραφέας Νάσος Μπράτσος, ISBN: 960-7939-00-X), μέρος από τη συνέντευξη του Παντελή Γούτη, συνοδοιπόρου του Γρηγόρη Λαμπράκη, στη Μαραθώνια πορεία ειρήνης του 1963.
Π. Γούτης: «Με τον Λαμπράκη γνωριστήκαμε τη δεκαετία του 1930 στον Πειραϊκό Σύνδεσμο. Οι δυο μας και ο αδελφός μου ήμασταν συναθλητές και αναπτύξαμε μια φιλία η οποία επεκτάθηκε και πέραν
των αθλητικών χώρων. Όλοι οι αθλητές ήταν από φτωχές οικογένειες και έκαναν βαριές δουλειές για να ζήσουν, π.χ. ο αδελφός μου δούλευε στα καράβια.
Ο Λαμπράκης είχε ενεργό ανάμιξη στο κίνημα ειρήνης και μάλιστα είχε πάρει μέρος στον Παγκόσμιο Μαραθώνιο Ειρήνης που είχε γίνει στην Αγγλία, στο Λονδίνο. Εκεί κράταγε το ίδιο πανό που κράτησε αργότερα στην πορεία από τον Τύμβο του Μαραθώνα.
Μετά την κατοχή άνοιξε ιατρείο στον Πειραιά και όχι μόνο δεν έπαιρνε λεφτά, αλλά έδινε χρήματα στους φτωχούς για να αγοράζουν φάρμακα.
Ακολούθως ο Π. Γούτης αφού έχει παρακάμψει μέσα από χωράφια, διάφορα μπλόκα, αφηγείται:
«Κοιτάζω στον ορίζοντα της ασφάλτου να εμφανίζεται σιγά – σιγά το κεφάλι του και μετά να ξεπροβάλλει το σώμα του.
Πήγα κοντά του, αγκαλιαστήκαμε και συνεχίσαμε ενώ πίσω ερχόταν η γυναίκα του με το αμάξι. Μου είπε να μπω σε αυτό γιατί θα με λιάνιζε η χωροφυλακή, επειδή εγώ δεν ήμουν βουλευτής. Αρνήθηκα. Λίγο πιο πίσω ερχόταν ένας νέος ο Μαμμωνάς, που κράταγε μία αφίσα για την ειρήνη. Λίγο μετά βγάλαμε το πανό που το είχε στο αμάξι. Λόγω του αέρα περάσαμε δύο βεργούλες στο πανό. Συνέχεια μοτοσυκλετιστές της χωροφυλακής μας έφερναν βόλτα και ειδοποιούσαν το αρχηγείο τους, ότι ο Λαμπράκης πραγματοποιεί πορεία με ελάχιστους φανατικούς οπαδούς του. Στην πορεία είχε προστεθεί και ο Παπαδόπουλος.
Ο Λαμπράκης ανοίγει το διασκελισμό και μου λέει «πάμε με τέμπο», ενώ οι χωροφύλακες μας ρίχνουν καυσαέρια από τις εξατμίσεις για να μας μπαφιάσουν.
Έπεσαν σαν λυσσασμένοι να πάρουν το πανό από τον Λαμπράκη, ο οποίος ανθίσταται και είναι τόσο άντρακλας που δεν τον κάνουν καλά, ενώ οι αξιωματικοί παρακολουθούν με ικανοποίηση. Υπάρχει μία βιντεοκασσέτα με τα γεγονότα, ήταν κινηματογραφικό υλικό του BBC, πρέπει να πω ότι οι χωροφύλακες κατέστρεψαν αρκετά υλικά δημοσιογράφων.
Η σύζυγος του Λαμπράκη, η Ρούλα, διαμαρτυρήθηκε ύστερα από δικιά μου προτροπή και λίγο μετά σταμάτησαν την επίθεση. Του φώναζαν ότι σαν βουλευτής μπορείς να περάσεις, όχι όμως σαν ειρηνοδρόμος, άσε το πανό και πέρνα, θα σου το στείλουμε μετά, με τη γυναίκα σου, του το είπαν σε φιλικό τόνο αυτό. Περνάει και ζητάει να του περάσουν μία αφίσα.
Να πω ότι μετά το μπλόκο υπήρχαν ορισμένοι από αυτούς που τους είχαν σταματήσει για να μην βαδίσουν μαζί του.
Στο αμάξι του είχε αφίσες και η γυναίκα του που ήταν μέσα έδωσε με τρόπο δύο από αυτές σε ένα νεαρό που τις πέρασε.
Φτάσαμε στο Χαρβάτι, όπου υπήρχε ένα μνημείο για 54 εκτελεσμένους από τους Γερμανούς. Θελήσαμε να βάλουμε λουλούδια, έκοψα μερικά και βάλαμε ένα μπουκέτο στη βάση του σταυρού, σταθήκαμε προσοχή και ψάλαμε το «πέσατε θύματα αδέρφια εσείς».
Ήμασταν πια μετά το μπλόκο και όταν πήγαμε να ξεκινήσουμε, ένας χωροφύλακας με τις αρβύλες του πάτησε και έλιωσε τα λουλούδια.
Λίγο πιο κάτω έγινε μία επίθεση από τους χωροφύλακες στους δημοσιογράφους και πολλές φωτογραφικές μηχανές καταστράφηκαν και δημοσιογράφοι χτυπήθηκαν. Κοντά στο Γέρακα, βλέπουμε να έχουν βάλει κάθετα στο δρόμο μία κλούβα. Εκεί του ρίχτηκαν και τον πήραν στην κλούβα και έφυγαν. Η γυναίκα του η Ρούλα με πήρε στο αμάξι και πήγαμε στην «Αυγή» και τους ενημερώσαμε.
Η Ρούλα ήταν κόρη ανωτέρου αξιωματικού σε σύνταξη και δεν την πείραζε εύκολα η χωροφυλακή. Μία μέρα μετά μου τηλεφώνησε ο Λαμπράκης. Μου είπε ότι επειδή ήταν βουλευτής και δεν μπορούσαν να τον βάλουν φυλακή, τον γύριζαν με το αμάξι όλη νύχτα και τον άφησαν το πρωί. Με φώναξε στο ιατρείο (και σπίτι του) Ηπείρου και Πατησίων, τα είπαμε και μου έδωσε και μία φωτογραφία από την πορεία, από αυτές που δεν καταστράφηκαν από τους χωροφύλακες.
Λόγω μιας εγχείρησης δεν τον ακολούθησα στη Θεσσαλονίκη που με είχε προσκαλέσει να πάω μαζί του. Εκεί τον δολοφόνησαν οι παρακρατικοί. Μετά ιδρύθηκε η νεολαία Λαμπράκη και στην Κοκκινιά μου έδωσαν την ταυτότητα με τον αριθμό ένα».
Δήλωση του Μιχάλη Περιστεράκη, τότε προέδρου της κίνησης Μπέρναρντ Ράσελ και ακολούθως της Αδέσμευτης Κίνησης Ειρήνης, που επίσης περιέχεται στο βιβλίο:
«Δεν υπήρχε πνευματικός άνθρωπος που να μην είχε δηλώσει συμμετοχή σε εκείνη την πορεία, αναφέρω χαρακτηριστικά τη Μελίνα Μερκούρη, τον Θεοδωράκη, τον Αλεξανδράκη, τον Μποσταντζόγλου, κ.α.
Η πορεία από το Μαραθώνα στην Αθήνα απαγορεύτηκε, η οργανωτική επιτροπή του συνδέσμου Μπέρναρντ Ράσελ και όλων των φορέων που συμμετείχαν στην οργάνωση της πρώτης Μαραθώνιας πορείας ειρήνης, αποφάσισε να κάνει την πορεία αντίστροφα. Να ξεκινήσει από την Αθήνα και να πάει στο Μαραθώνα. Χιλιάδες λαού από μονοπάτια, από βουνά, προσπαθούσε να φτάσει στο Μαραθώνα.
Η πρώτη οργανωμένη ομάδα, με το σύνδεσμο Ράσελ, τον Πάτρικ Ποτλ, τον Ανδρέα Λεντάκη, το Μίκη Θεοδωράκη, το Νίκο Κιάο, προσπαθήσαμε να ξεκινήσουμε από τη στέγη πατρίδος στους Αμπελόκηπους, κάναμε μία πορεία δύο χιλιάδες άτομα.
Επενέβησαν τα ΜΑΤ, ξυλοκόπησαν αγρίως τους οδοιπόρους της ειρήνης, τους φόρτωσαν σε καμιόνια και τους πήγαν σε στρατόπεδα.
Ο Λαμπράκης ξεκίνησε από ένα εξοχικό του και με τη δύναμή του και την αποφασιστικότητά του, έσπασε τα μπλόκα και έφτασε στο Μαραθώνα».
Έρευνα: Νάσος Μπράτσος
