H oμάδα της Κομένσε και τρίτος από αριστερά ο Μικέλε Μορέτι
Η 25 Απριλίου 1945 ημέρα της απελευθέρωσης της Ιταλίας από τους Γερμανούς, αποτελεί εθνική γιορτή για την χώρα.
Έγιναν διαπραγματεύσεις ότι θα άφηναν τους Γερμανούς να φύγουν αν δεν προβάλουν αντίσταση, αλλά υπό τον όρο να τους παραδώσουν τον Μουσολίνι, τον οποίο αναγνώρισαν παρά τα μασκαραλίκια του.
Πολλά γράφτηκαν για το ποιος ή ποιοι πάτησαν τη σκανδάλη, κανείς τους, από τους παρτιζάνους που τον έπιασαν, δεν προσπάθησε μεταπολεμικά να καρπωθεί ατομικά την επιτυχία.
Πολλοί αναφέρουν το όνομα του αντάρτη, ποδοσφαιριστή, που συμμετείχε στην ανταρτική ομάδα, Μικέλε Μορέτι. Είχε το ψευδώνυμο Pietro Gatti, γνωστός και ως comandante Gatti.
Χρόνια μετά, ο Τζόρτζιο Καβαλέρι, ο οποίος έγραψε ένα βιβλίο για την υπόθεση, ισχυρίζεται ότι όταν ρωτήθηκε αν είχε πυροβολήσει τον Μουσολίνι, ο Μορέτι, στο τέλος μιας μακράς συνέντευξης, απάντησε: «Και ακόμα κι αν ήμουν εγώ, θα είχε κάποια διαφορά για εσάς;»
Μεταπολεμικές μαρτυρίες ανταρτών και χρήση εξελιγμένων μεθόδων ταυτοποίησης και βαλιστικών εξετάσεων, αναπαραστάσεων, αλλά και μία αποχαρακτηρισμένη από απόρρητη έκθεση της εποχής πράκτορα του OSS ,κλπ συγκλίνουν στον αναβαθμισμένο ρόλο του Μορέτι, στις τελευταίες στιγμές του Ιταλού φασίστα. Ο Μορέτι ήταν οπλισμένος με ένα υποπολυβόλο MAS γαλλικής κατασκευής, διαμετρήματος 7,65 mm
Όπως και να έχει, με μία σφαίρα από το όπλο του ή με πολλές ακόμα από τα όπλα των συντρόφων του, ο Μορέτι ήταν στην ομάδα που «σφύριξε τη λήξη» στη ζωή του δικτάτορα, από το «πρώτο ημίχρονο» της σύλληψής του, έως τις «καθυστερήσεις» που οδήγησαν στην εκτέλεση.
Ποιος ήταν όμως ο partigiano, sindacalista e calciatore italiano, όπως τον αναφέρουν οι Ιταλοί;
Όπως λέει και η λαϊκή ρήση, το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει και ο Μικέλε ήταν γιός του σιδηροδρομικού εργάτη Φεντέλε, που απολύθηκε το 1922 επειδή ήταν σοσιαλιστής. Η σύζυγος του Μικέλε, Τρέζα Τετταμάντι, επίσης εντάχθηκε στην αντίσταση ως αγγελιοφόρος με το ψευδώνυμο "Άντα Πιφαρέτι" και έκαναν έναν γιό τον Φιοραντζέλο.
Ο Μικέλε Μορέτι (Michele Moretti) ήταν από τη Λομβαρδία, γεννήθηκε στο Κόμο στις 26 Μαρτίου 1908, πέθανε από φυσικά αίτια στο Κόμο στις 5 Φεβρουαρίου 1995 και επαγγελματικά ήταν εργάτης σε εργοστάσιο, στο χαρτοποιείο Burgo στο Maslianico.
Στα νιάτα του, ήταν γνωστός ποδοσφαιριστής και αγωνίστηκε ως ακραίος αμυντικός-δεξί μπακ (μετέπειτα και ως εξτρέμ) στην ομάδα νέων της Εσπέρια, στη συνέχεια στην Κομένσε και, για να τερματίσει την καριέρα του, στην Κιάσο.
Συγκεκριμένα έπαιξε με την Κομένσε στην Πρώτη Κατηγορία από τη σεζόν 1927-1928. Την σεζόν 1930-1931, η ομάδα κατέκτησε την πρώτη θέση και την άνοδο στη Serie B, χωρίς να χάσει ούτε έναν αγώνα. Έπαιξε ως ακραίος αμυντικός και στη συνέχεια ως εξτρέμ για την Κομένσε μεταξύ 1927 και 1935, ένα αστέρι μιας φανταστικής σεζόν στη Serie C, όπου η ομάδα δεν έχασε ποτέ ούτε έναν αγώνα και σημείωσε εντυπωσιακά 90 γκολ.
Συνολικά, αγωνίστηκε σε τέσσερα πρωταθλήματα Serie B, πραγματοποιώντας 83 εμφανίσεις, μέχρι τη σεζόν 1933-34, όταν, χάνοντας με 4-2 από τη Μπάρι, είδε την άνοδο στη Serie A να χάνεται την τελευταία αγωνιστική, από τη Sampierdarenese (την προκάτοχο της Sampdoria). Είχε επίσης την ευκαιρία να φορέσει τη φανέλα της εθνικής ομάδας, με παίκτες που παρακολουθούσε ο Vittorio Potzo, ο μόνος προπονητής που κατέχει ακόμα το ρεκόρ της κατάκτησης δύο Παγκοσμίων Κυπέλλων.
Να θυμίσουμε ότι εκείνα τα χρόνια, για επικοινωνιακούς λόγους ο Μουσολίνι διοργάνωσε το Μουντιάλ της Ιταλίας (1934) το οποίο κατέκτησε χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα, ειδικά τα αθέμιτα, με την ελληνική ποδοσφαιρική ομοσπονδία να «κατακτά» τον ρόλο του θλιβερού κομπάρσου, όταν χρηματίστηκε δημοσίως από τους Ιταλούς για να μην δώσει στην προκριματική πορεία για το Μουντιάλ, τον προβλεπόμενο αγώνα ενάντια στην Ιταλία, επί ελληνικού εδάφους για να μην καταπονηθεί η σκουάντρα ατζούρα.
Μετά τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, ο Μορέτι εντάχθηκε στην Αντίσταση και, έχοντας ενταχθεί στο τότε παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα, ήταν μεταξύ των κύριων οργανωτών των απεργιών του 1944 στην περιοχή του Κόμο. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, συνελήφθη από την αστυνομία της «Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας», που ήταν ενεργούμενα του Μουσολίνι και ήταν προς απέλαση με κατεύθυνση την Γερμανία. Αφού κατάφερε να δραπετεύσει από το κέντρο συγκέντρωσης του Σέστο Σαν Τζιοβάνι στις 13 Απριλίου 1944, επέστρεψε στο Κόμο, όπου επιχείρησε να οργανώσει μια μαζική απόδραση στο ίδιο στρατόπεδο όπου κρατούνταν και ακολούθως εντάχθηκε στις αντάρτικες ομάδες.
Υπήρξε πολιτικός επίτροπος της 52ης Ταξιαρχίας Γαριμπάλντι (Comandante di 52ª Brigata Garibaldi "Luigi Clerici") που είχε αναλάβει την εκτέλεση του φασίστα ηγέτη. Έτσι, ο «Γκάτι» έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αποτροπή της διαφυγής του Μουσολίνι από τη λαϊκή δικαιοσύνη.
Μετά τον πόλεμο της απελευθέρωσης, διοικούσε τo δεύτερο λόχο της «Λαϊκής Αστυνομίας» σε περιοχή του Κόμο. Οι μεταπολεμικές εξελίξεις τον ενέπλεξαν στο σκάνδαλο γύρω από τον «Χρυσό του Ντόνγκο», τα αγαθά, τα έγγραφα και τα χρήματα που κατασχέθηκαν από τη φασιστική φάλαγγα και οδήγησαν στην έκδοση εντάλματος σύλληψής του, με αποτέλεσμα να διαφύγει στη Γιουγκοσλαβία το 1945, να επιστρέψει το 1946, να ζήσει κρυμμένος έως το 1947 που ανακλήθηκε το ένταλμα και να αθωωθεί κατά την προκαταρκτική έρευνα των κατηγοριών εναντίον του.
Στην ελεύθερη πλέον Ιταλία, χωρίς να διεκδικήσει κανένα «προνόμιο» για τη δράση του, επέστρεψε στην εργασία του ως εργάτης εργοστασίου και το 1954, ως συνδικαλιστής, ηγήθηκε των εργατικών αγώνων στο εργοστάσιο «A. Pessina» στο Κόμο, όπου και απολύθηκε από την εταιρεία.
Στη συνέχεια έγινε αυτοαπασχολούμενος ως τεχνίτης. Το 1993, ο Δήμος του Κόμο του απένειμε το Abbondino d'Oro, την ύψιστη τιμητική διάκριση που απονέμεται σε πρόσωπα που έχουν προσφέρει στην περιοχή.
Ο παρτιζάνος ποδοσφαιριστής στα δύσκολα έκανε τις επιλογές του, επέλεξε να αλλάξει γήπεδο και από το ποδοσφαιρικό τερέν να μπει στο γήπεδο της ιστορίας στη μάχη για εργασιακά δικαιώματα αρχικά και ακολούθως ενάντια στο φασισμό, με επιμονή «γύρισε το παιχνίδι» και δραπέτευσε, «οργάνωσε το παιχνίδι» στα βουνά της Ιταλίας, με άξιους «συμπαίκτες» και «σφύριξε τη λήξη» στη ζωή ενός από τα πιο μισητά πρόσωπα της ιστορίας για τα δεινά στα οποία έφερε στην ανθρωπότητα.
Με αυτά τα «κύπελλα» στο παλμαρέ του, δικαίως εντάσσεται στους «πρωταθλητές της ιστορίας».
Έρευνα: Nάσος Mπράτσος
Υ.Γ ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον δημοσιογράφο Περικλή Σταματελόπουλο και τους Ιταλούς, μέλη του ANPI (Associazione Nazionale Partigiani d'Italia), Vincenzo De Michele (συνδικαλιστής μεταλλεργάτης της FION-CGIL Basilicata) και Danilio di Chio (συντονιστής του εργατικού κέντρου του Lavello και συγγενής του Antonio Pelegrino Ιταλού αντιφασίστα που εκτελέστηκε στο Μπλόκο της Καλογρέζας).
Σήμερα 25/4/2026 στη γενέτειρά του ο Pelegrino, θα ανακηρυχθεί έστω και τόσα χρόνια μετά τη θυσία του, ως εθνικός ήρωας.